Kamusal Alanlarda Heykeller
2008 Pekin Yaz Olimpiyatları Heykeli
“Prizmanın Telaşı” — Pekin Olimpiyat Parkı, 2008 · Metal
2005’te başlayan yaklaşık üç yıllık süreçte uluslararası çağrıyla toplanan 2800 proje, ilk jüri seçimiyle 500’e indirildi. Projeler Pekin’de Wangfujing Caddesi’nde sergilenerek halkın beğenisine ve oylamasına sunuldu. “Prizmanın Telaşı”, bu son aşamada Pekin Olimpiyat Köyü’ne yerleştirilecek 100 heykelden biri olarak seçildi.
“Prizmanın Telaşı”, rijit geometri ile zamansal devinim arasındaki gerilimi araştıran anıtsal bir soyutlamadır. Prizmanın temsil ettiği rasyonel, dengeli kütle; “telaş”ın getirdiği ivme ve kinetik dürtüyle kırılır. Açılanarak birbirini takip eden metal yüzeyler kütlenin durağanlığını askıya alır ve mekânda dondurulmuş bir hız yanılsaması yaratır.
Heykel, olimpiyatın özündeki eforu, anlık patlamayı ve zamanla yarışan bedeni figüratif bir temsile indirgemeden saf strüktürel bir enerji olarak kodlar. Boşluğu da kurucu bir öge olarak kullanır; açılı düzlemleriyle ışığı ve gölgeyi sürekli yeniden üreterek mekânla dinamik bir diyalog kurar.
2022 Pekin Kış Olimpiyatları Heykeli
“Lirik İleti” — Pekin Olimpiyat Parkı, 2022 · Paslanmaz çelik
Pekin 2022 Kış Olimpiyatları ve Paralimpik Kış Oyunları için kamusal alan sanat koleksiyonu oluşturmak amacıyla 2020 yılında başlayan seçim sürecinde 50 ülkeden 1611 proje toplandı; jüri değerlendirmeleri sonucunda 6 ülkeden 15 heykel seçildi. “Lirik İleti”, Pekin Uluslararası Olimpiyat Parkı’na yerleştirilen bu 15 heykel arasında yer aldı.
Olimpiyat kültürünün ve ruhunun yansıtılması ve dünya kültürlerinin birbirini daha yakından tanıması fikriyle, Olimpik Park’ta maraton koşu rotası boyunca yer alan heykeller bir açık hava müzesi yaklaşımıyla düzenlendi ve Pekin şehrine bırakılan kültürel ve sanatsal bir miras olarak değerlendirildi.
“Lirik İleti”, evrenin sonsuzluğu ve döngüsü içinde izleyicilerinin hayatına yeni anlamlar katmak ister. Karşılıklı farkındalık ve hoşgörü duygularıyla oluşturulan heykelin merkezindeki, bir DNA parçasını simgeleyen döngü, yaşamın ortak noktasını ve temelini anlatır. Paslanmaz çelik, küresel formdaki evrensel bilgiyi ve bütünlüğü simgelerken heykel, malzeme özelliği nedeniyle çevresini yansıtır. Heykel, uluslararası olimpiyat ruhuna ve insanlık kültürüne katkı sağlamayı hedefler.
2014 Qingdao Uluslararası EXPO Heykel Parkı
2014 Pingtan, Çin – Mistik
2019 Bila Tserkva, Ukrayna – Lirik İleti
2019 Minqin, Çin – Poetic Circle
Poetic Circle (Şiirsel Döngü) adlı anıtsal heykel, 2019 yılında Çin’de gerçekleştirilen 2. Minqin Uluslararası Çöl Heykel Sergisi kapsamında üretilerek Minqin/Suwu Çölü’ne kalıcı olarak yerleştirildi. 63 ülkeden 538 sanatçının 2327 proje ile başvurduğu etkinlikte uluslararası jüri tarafından seçilen 46 eser arasında yer alan çalışma, yaklaşık altı metrelik ölçüsüyle çöl peyzajı içinde güçlü bir mekânsal odak oluşturur.
Bilgisayar destekli modelleme ve CNC lazer kesim teknolojilerinden yararlanılarak geliştirilen eser, ardışık metal plakaların oluşturduğu dairesel yapı üzerinden boşluk, ritim, hareket ve süreklilik kavramlarını araştırır.
Poetic Circle, çemberin kusursuz geometrisini parçalı ve geçirgen bir yapıya dönüştürerek kütle ile boşluk arasındaki sınırı belirsizleştirir. Birbirini takip eden çelik katmanlar, heykelin ağır metal karakterini görsel olarak hafifletirken formun çevresinde sürekli bir ritim yaratır. Boşluk burada yalnızca heykelin içinde kalan bir alan değil, yapıtın biçimini kuran aktif bir öğedir; metal kadar belirleyici bir “malzeme”ye dönüşür. Bu yaklaşım, Yardımcı’nın heykellerinde boşluğu biçim kurucu unsur olarak ele alan genel tavrıyla da örtüşür.
Çölün sınırsız yataylığı karşısında yükselen dairesel form, doğadaki döngü fikriyle insanın geometrik düzen kurma arzusunu karşı karşıya getirir. Rüzgâr, ışık ve değişen bakış açıları metal katmanların arasından geçtikçe heykel sabit bir nesne olmaktan çıkar; sürekli değişen bir görsel deneyime dönüşür. Böylece Şiirsel Döngü, yalnızca çölün içine yerleştirilmiş bir anıt değil, zaman, mekân, doğa ve insan arasındaki kesintisiz ilişkinin geometrik bir metaforu olarak okunabilir.
2019 Hengshui, Çin – Mistik İleti
“Mistik İleti (Mystical Message)” — Uluslararası Hengshui Şehir Heykelleri Sanat Festivali, Hengshui, Çin, 2019 · Paslanmaz çelik, 350 × 350 × 350 cm
İlker Yardımcı’nın “Mistik İleti” adlı anıtsal heykeli, 2019 yılında Çin’de düzenlenen Uluslararası Hengshui Şehir Heykelleri Sanat Festivali kapsamında seçilen 30 kamusal alan heykelinden biridir. 38 ülkeden 544 sanatçının 1.679 eserle katıldığı uluslararası değerlendirmede seçilen çalışma, Hengshui Olimpiyat Kompleksi için kalıcı olarak konumlandırılması planlanan eserler arasında yer almıştır.
“Mistik İleti”, geometrik düzen ile organik hareket arasındaki ilişkiyi sorgulayan, çağdaş heykelin biçimsel olanaklarını kamusal mekâna taşıyan bir çalışmadır. Metal yüzeylerin oluşturduğu ritmik yapı, doluluk ve boşluk arasında dinamik bir denge kurarken izleyiciyi formun yalnızca dış sınırlarını değil, içsel mekânını da keşfetmeye davet eder.
Eserde boşluk, kütlenin eksiltilmiş bir parçası olmaktan çıkarak kompozisyonun kurucu unsuruna dönüşür. Tekrar, ritim ve hacim arasındaki ilişkiler, matematiksel bir düzenin şiirsel bir anlatıma evrilmesini sağlar.
“Mistik İleti”, bu yönüyle yalnızca kentsel çevreye yerleştirilmiş bir sanat nesnesi değil; mekân, algı ve insan arasında sessiz bir iletişim kuran çağdaş bir heykel olarak değerlendirilebilir.
2020 İstanbul – “Tersane-i Amire’de Çağdaş Sanat”
“Lirik İleti” — Müze Gazhane, İstanbul, 2020 · Korten çelik
İlker Yardımcı’nın “Lirik İleti” adlı heykeli, İstanbul Müze Gazhane’nin endüstriyel belleğiyle çağdaş heykel dili arasında güçlü bir ilişki kurar. Eser, 2020 yılında İstanbul Büyükşehir Belediyesi ve Şehir Hatları tarafından düzenlenen “Tersane-i Amire’de Çağdaş Sanat” projesi kapsamında, 565 yıllık Haliç Tersanesi’nin üretim ortamında gerçekleştirilmiş ve daha sonra Müze Gazhane’nin kamusal alanına yerleştirilmiştir.
Yardımcı’nın heykel dilinde belirgin olan geometrik yapı, ritim, boşluk ve hareket, Lirik İleti’de anıtsal ölçekte yeniden örgütlenir. Sanatçının çalışmalarına ilişkin akademik değerlendirmelerde de “aralık, ritim ve boşluk” kavramlarının onun heykellerini müziksel bir yapıya yaklaştırdığı vurgulanır. Bu nedenle eser, tek ve durağan bir kütleden çok, çevresindeki mekânla birlikte değişen bir görsel ritim olarak algılanır.
Heykelin metalik ve endüstriyel karakteri, eski bir üretim tesisinden kültür-sanat alanına dönüşen Müze Gazhane ile özellikle anlamlı bir birliktelik oluşturur. Böylece Lirik İleti, yalnızca mekâna yerleştirilmiş bağımsız bir nesne değil; endüstri, teknoloji, insan üretimi ve çağdaş sanat arasındaki sürekliliği görünür kılan kamusal bir işaret haline gelir. Müze Gazhane envanterinde eser, İlker Yardımcı’nın Lirik İleti heykeli olarak kayıtlıdır.
2021 Bila Tserkva, Ukrayna – The Gaze (Bakış)
2023 Harbin, Çin – Lirik Hareket
Bu çalışma, Genel Sekreteri Çin Halk Cumhuriyeti’nden heykeltıraş Yang Liu olan Uluslararası Heykel Sempozyumları Birliği (ISSA) tarafından düzenlenen etkinlik kapsamında gerçekleştirilmiştir. Kendisi de ISSA üyesi olan İlker Yardımcı, Harbin’e organizasyonun daveti üzerine katılmıştır.
Heykeltıraş İlker Yardımcı, 2023 yılında Çin’in Harbin kentinde Songhua Nehri kıyısında gerçekleştirilen uluslararası açık hava heykel etkinliğinde Türkiye’yi temsil ederek kamusal alana özgün bir anıt-heykel kazandırmıştır. Sanatçının metal plakalar ve modüler kurgu üzerine kurduğu heykelsi dil, Harbin’in endüstriyel geçmişi ve suyun akışkan topoğrafyasıyla doğrudan temas kurar.
Harbin’deki etkinlik kapsamında alana kalıcı olarak yerleştirilen çalışma, sanatçının sıklıkla tercih ettiği çelik / metal katmanlaşması ve parametrik dilimleme tekniğine dayanır. Nehir kıyısının rüzgâr, su ve açık ufuk çizgisiyle tanımlanan çevresel dinamiği göz önüne alınarak tasarlanan heykel, yekpare bir kütle sunmak yerine boşlukları ve aralıkları formu taşıyan ana unsurlara dönüştürür.
Yardımcı’nın heykeli, katı ve monolitik bir hacim yaratmak yerine çelik plakaların yatay ve dikey ritmik aralıklarla istiflenmesiyle biçimlenir. Bu yöntem, ağır ve endüstriyel bir malzeme olan metali görsel olarak hafifletir. Heykelin aralıklarından geçen ışık, nehir yüzeyindeki yansımalar ve izleyicinin bakış açısı değiştikçe katmanların üst üste binip açılması esere kinetik bir saydamlık kazandırır. Heykel çevresini perdelemez; aksine manzarayı kendi dilimlerinin içinden geçirerek çerçeveler.
Songhua Nehri’nin kıyısında yükselen form, suyun dalgalanma ve tortulanma hareketlerini strüktürel bir dille yankılar. Katmanlar arasındaki mesafeler ve kademeli genişlemeler, sıvı bir dalganın durağanlaşmış hâlini andırır. Heykel, suyun akışkan doğası ile endüstriyel çeliğin sertliği arasında bilinçli bir karşıtlık kurar; akışkanlığı sert malzemeyle dondururken malzemeye ritmik bir hareket hissi aşılar.
Sanatçının benimsediği modüler ve kesitli yapı, kamusal alanda izleyiciyle dolaysız bir etkileşim kurar. Eser yalnızca uzaktan seyredilen anıtsal bir nesne değildir; izleyici çevresinde yürüdükçe katmanlar kapanıp açılır, heykelin dolu-boş oranları sürekli dönüşür. Bu durum heykeli durağan bir anıttan çıkarıp izleyicinin hareketine bağımlı dinamik bir mekân deneyimine çevirir.
İlker Yardımcı’nın Harbin’deki yapıtı, çağdaş heykel sanatında malzemenin fiziki ağırlığını yapıbozuma uğratan, kentsel ölçek ile doğa arasındaki gerilimi ritim ve boşluk üzerinden uzlaştıran dengeli bir kamusal sanat örneğidir.
Kışın Songhua Nehri donduğunda eser, buzla kaplı nehrin üzerinde bambaşka bir sahnenin parçası olur.
